Pojęcia o życiu u dzieci

Nowocześniejsze badania pojęć dzieci o życiu wykazały, że właściwie nie dzieci przechodzą poprzez określone stadia rozwoju pojęć o życiu, lecz że raczej w pojęciach stopniowo następują zmiany. Niemożliwe jest oznaczenie wieku właściwego dla poszczególnej fazy rozwojowej tych pojęć i nawet w okresie dojrzewania pojęcia niektórych jednostek mogą być podobne do pojęć dzieci. Dzieci dostrzegają różnicę między określeniami „ożywiony” a „żywy”. Określenie „ożywiony” jest częściej stosowane w odniesieniu do przedmiotów martwych niż określenie „żywy”. Gdy dzieci mówią, że przedmiot jest „ożywiony”, nie przypisują mu zazwyczaj właściwości czuciowych lub funkcjonalnych. Dziecko więc nie rozumie przez słowo „ożywiony” tego, co dorosły. Dla dziecka określenie to znaczy zwykle „aktywny” i nie jest animizmem we właściwym tego słowa znaczeniu. Wraz z wiekiem, począwszy od dziecka przedszkolnego, ilość dzieci przypisujących właściwości życia przedmiotom martwym stopniowo się zmniejsza (Grigsby, 1932: Mead, 1932: Dennis, 1938, 1942, 1943b, 1953: Russell i Dennis, 1939: Russell, 1940, 1940a: Russell i inni, 1940: Bruce, 1941: Huang i Lee, 1943, 1945: Strauss, 1951: Garrison, 1952: Klingensmith, 1953: Munn, 1955). Małe dzieci zapytane, „co sprawia, że ta maszyna jest w ruchu”, przyznają, że do kierowania maszyny konieczna jest obecność człowieka (McAndrew, 1943).

Pojęcia dziecka o życiu są ściśle związane z jego pojęciem o ś m i e rc i. Pojęcia te są w dużym stopniu zależne od jego wychowania religijnego. Przekonano się, że dzieci mają różne pojęcia o śmierci: śmierć pojmowana jest krańcowo jako przejście od surowej rzeczywistości do pełnej wolności (Bernarda, 1949). Badania dużych grup dziecięcych wykazały, że w miarę przybywania lat zachodzą zmiany w pojęciach dzieci dotyczących śmierci. Między trzecim a piątym rokiem życia dzieci patrzą na śmierć jak na odjazd lub zmianę miejsca zamieszkania. Przeczą temu, jakoby śmierć była końcowym etapem procesu życia, ponieważ na tym poziomie rozwoju patrzą na każdą rzecz, a więc na śmierć i martwotę, jako na coś żywego.

Pomiędzy piątym a dziesiątym rokiem życia dzieci personifikują śmierć i uważają ją za osobę. Nie próbują wyjaśnić, dlaczego śmierć miała miejsce, ponieważ nie uznają śmierci jako faktu, który następuje na skutek pewnych warunków’ lub okoliczności. Uważają jednak śmierć jako ewentualność, która może się przydarzyć. Dzieci dziewięcioletnie i starsze patrzą na śmierć jako na proces nieunikniony. Pojęcie śmierci pozostaje w bliskim stosunku z dziecięcymi pojęciami przyczyny i skutku, które powodują, że dziecko starsze traktuje śmierć w sposób bardziej realny niż wtedy, kiedy było młodsze (Nagy, 1948). Dzieci na długo przed okresem dojrzewania przeważnie nie interesują się tym, co się dzieje po śmierci (Kuhlen i Arnold, 1944). Wtedy tylko dziecko ma jakieś określone pojęcie o istnieniu po śmierci, gdy nauka religii przedstawia im życie pozagrobowe w niebie lub piekle.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>