Niezgodności między pojęciami moralnymi a zachowaniem się

Gdy dziecko wytworzy sobie pojęcia moralne, które mogą być zastosowane do poszczególnych sytuacji i do oceny właściwego czy niewłaściwego zachowania, można o nim powiedzieć, że ma rozwinięte „sumienie”. Przekonanie, że dziecko rodzi się z sumieniem, które mówi mu, co jest dobre, a co złe, nie ma więcej wartości niż przekonanie, że dziecko rodzi się z wrodzoną wiedzą, co jest słuszne, a co niesłuszne. Pojęć moralnych musi się dziecko nauczyć, tak jak musi się nauczyć zastosowania tych pojęć do oceny wartości moralnej różnych form zachowania się w sytuacjach, w których samodzielnie ma dokonać wyboru, jak postąpić. Sumienie zostało określone jako zespół wartości „ego”, które, wchodząc w skład „świadomości”, wynikają z norm obowiązujących w grupie, do której dana jednostka należy: są one narzucone przez rodziców, szkołę, Kościół, zespół zabawowy, grupę itd. Te wartości „ego” nie prowadzą w wielu przypadkach do zaspokojenia potrzeb biogenicznych lub „wywodzących się stąd popędów” (Sherif, 1948).

Gdy w dziecku rozwinie się „ostrzegawczy” lub „karzący głos sumienia”, używa go jako przewodnika swego postępowania. Jaki zespół pojęć i wartości obejmie sumienie dziecka i czy będzie ono wrażliwe, czy nie, zależy to od rodzaju otrzymanego przez dziecko wychowania moralnego. Stwierdzono, że sumienie dzieci pochodzących z klasy średniej jest wrażliwsze niż dzieci klas uboższych (Havighurst, 1953). Gdy sumienie dziecka staje się zbyt wrażliwe, może prowadzić do lęków, które utrudniają dziecku przystosowanie się i sprawiają, że czuje się ono nieszczęśliwe (French i inni, 1950: Jersild, 1954). Dziecko powinno poznać słabości natury ludzkiej i być w pewnych granicach tolerancyjne dla siebie i innych (Justin, 1950).

Niezgodności między pojęciami moralnymi a zachowaniem się. Badania eksperymentalne wykazały, że niezgodności pomiędzy pojęciami moralnymi a moralnym zachowaniem się są większe niż się powszechnie uważa. Abstrakcyjna wiedza o tym, co jest złe, nie powstrzymuje dzieci od oszukiwania, kiedy mają ku temu okazję (Hartshorne i May, 1928). Dzieci, które mówią, że agresja w stosunku do kolegów jest „wykroczeniem”, nie powstrzymują się od niej, kiedy się z nimi bawią (Fitę, 1940). Dzieci przestępcze rzadko popełniają zło nieświadomie. Ich znajomość etyki jest bardzo podobna do znajomości etyki dzieci nieprzestępczych (Barlett i Harris, 1935: Hill, 1935: Glueck i Glueck, 1950).

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>