Moralność w późnym dzieciństwie

Kodeks moralny starszego dziecka jest zdeterminowany w dużej mierze przez kodeks moralny jego grupy. Od szóstego roku życia do okresu dojrzewania dziecko uczy się tak zachowywać, jak tego oczekuje od niego grupa, i ściśle stosuje się do społecznych zasad dobra i zła. Kiedy musi wybrać pomiędzy zasadami moralnymi rodziców i przyjaciół, na ogół wybiera te ostatnie (Havighurst i Taba, 1949: Colm, 1951: Havighurst, 1953). W dziesiątym lub dwunastym roku życia dziecko może już zrozumieć podstawowe zasady pewnych reguł. Posiada zdolność rozróżniania moralności postępowania oraz posiada szeroki żasób słów z zakresu pojęć o dobrym i złym zachowaniu się w różnych sytuacjach. Brak mu prawdziwej moralności i dlatego nie jest zdolne ocenić, czy jakiś czyn własny jest słuszny, czy niesłuszny, lecz musi polegać na tym, czego się nauczyło.

Dziecko starsze, zakładając, że zna już podstawy moralności, ma silne poczucie sprawiedliwości i honoru. Wie, że źle jest kłamać, roznosić plotki, być tchórzliwym, oszukiwać, zabierać rzeczy należące do kogoś innego lub zdradzić przyjaciela. Ma rozwinięte pojęcia o uczciwości, prawach własności i moralnej odwadze (Beller, 1949: Havighurst i Taba, 1949: Ausubel, 1951: Havighurst, 1953). Pomiędzy siódmym a ósmym rokiem życia dziecko jest najmniej egoistyczne, lecz potem egoizm wzrasta. Dzieci ubogie i pochodzące z licznych rodzin są na ogół mniej egoistyczne niż dzieci bogatsze lub pochodzące z mniejszych rodzin (Ugurel- -Semin, 1952). Rysunek 41 przedstawia zmiany, jakie zachodzą wraz z wiekiem w stopniu egoizmu.

W późnym dzieciństwie wartości moralne ustalają się jako rezultat doświadczeń dziecka w domu i przeżyć doznanych w kontakcie z innymi dziećmi. Niektóre z tych wartości pozostają względnie niezmienione poprzez całe życie i oddziałują na zachowanie się człowieka dorosłego tak silnie, jak oddziaływały na niego w okresie dzieciństwa. Inne od czasu do czasu w okresie dzieciństwa są modyfikowane i zmieniane w zależności od tego, czy wartości poznane poza domem różnią się od wartości przejętych od rodziców. (Bavelas, 1942: Turner, 1948: Beller, 1949: Hollingworth, 1949: Thompson, 1952: Ugurel-Semin, 1952: V. Jones, 1954: Dukes, 1955). Z jaką gotowością dziecko przyjmie wartości swoich rówieśników, zwłaszcza jeśli kolidują z zasadami moralnymi jego rodziców, zależy to w dużej mierze od stosunku rówieśników do niego (Lewin i Grabie, 1945).

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>