Moralność w późnym dzieciństwie – ciąg dalszy

Decyzje moralne dziecka zależne są od tego, jaką wartość inni przypisują różnym czynom. Na przykład, gdy dziecko wie, że bardziej ceniona jest uczciwość niż oszukiwanie, stara się być uczciwe, aby uzyskać pochwalę społeczną ze strony grupy (Hartshorne i May, 1928). Gdy dziecko pozna, że przez jego rówieśników więcej ceniona jest uczciwość niż wspaniałomyślność, będzie się bardziej starało być uczciwe niż wspaniałomyślne (Mitchell, 1943). Postępowanie moralne, które jest najwyżej cenione, na przykład uczciwość, prawdopodobnie mniej ulega zmianie z wiekiem niż-takie, które nie jest tak bardzo cenione przez środowisko (V. Jones, 1946). Zmiany zachodzące z wiekiem w pojęciach moralnych przedstawione są na rysunku nr 55.

Dziecko starsze pogardza tymi, którzy kłamią, oszukują lub kradną, jeżeli jego środowisko uważa takie postępowanie za złe i jego zasady są surowe i niezmienne. Będzie ono stanowczo potępiało każdego, kto postępuje niezgodnie z zasadami moralnymi, i zdecydowanie gardziło przestępcą. Swój stosunek do takich osób wyraża również całym swym zachowaniem. Potępiając innych za nieprzestrzeganie zasad, dzieci starsze często kwestionują słuszność tych zasad. Jeżeli przywódca grupy stwierdzi, że jakaś zasada jest niesłuszna, cała banda stanie po jego stronie i wynikiem tego będzie burzliwy protest. Banda będzie więc walczyć w obronie winowajcy jako męczennika, który był przedmiotem niesprawiedliwego traktowania.

Za zachowanie się niezgodne z zasadami uznanymi społecznie dziecko starsze potępia nie tylko innych, lecz także i siebie. Starsze dziecko kontroluje swoje zachowanie się za pomocą standardów postępowania, które poznało w swoim środowisku. Pod koniec okresu dzieciństwa stosunek dziecka i człowieka dorosłego do prawa jest bardzo podobny (Lockhart, 1930, 1930a). Jednak w tym wieku niektóre dzieci przyjmują w różnych sytuacjach różne wzory postępowania. Na przykład w przypadku kłamstwa pewna grupa dzieci od łat ośmiu do dwunastu odczuwała, że okłamywanie ojca jest gorsze niż okłamywanie matki, ponieważ ojciec może „mocniej ukarać”, podczas gdy matka lepiej je „zrozumie” (Lerner i Murphy, 1941). W przypadku kradzieży dziecko, gdy zaczyna chodzić do szkoły, wie, że kradzież jest wykroczeniem. Za kradzież potępia zarówno siebie, jak i innych. (Eberhart, 1942),

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>