CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA ROZWÓJ MORALNY CZ. II

Natomiast, gdy stosunki między rodzicami a dziećmi układają się niekorzystnie lub gdy dom dziecka jest rozbity na skutek rozwodu, separacji lub śmierci rodziców, dziecko źle postępuje, jego moralność pogarsza się. Niekorzystne stosunki między rodzicami a dzieckiem odbijają się często w takich przewinieniach, jak opuszczanie lekcji, nieuczciwość, niszczenie, a gdy dziecko jest starsze, w przestępczości młodocianych (Wallenstein, 1937: Berman, 1948: Symonds, 1949: Cooper, 1950: Mullen, 1950: Stott, 1950: Clark, 1952: V. Jones, 1954).

Stan społeczno-ekonomiczny rodziny odgrywa ważną rolę w rozwoju moralnym dziecka (patrz rys. 59). Prawdą jest, że dzieci z domów o korzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej kradną, kłamią, opuszczają lekcje, stają się próżniakami, jednak o wiele częściej zdarza się to dzieciom grup biedniejszych społeczno-ekonomicznie (Pisula, 1937), W domach różniących się pod względem społeczno- ekonomicznym panują różne presje społeczne i różne wartości moralne. Na przykład dzieci klas średnich uważają oszukiwanie za poważniejsze przestępstwo niż dzieci klas biedniejszych (Harrower, 1934). Rodzice z grup biedniejszych ekonomicznie stosują bardziej różne kary i są bardziej autorytatywni w stosowaniu ich niż rodzice należący do klasy średniej (Dolger i Ginandes, 1945: Jersild, 1954).

Towarzysze zabawy. Gdy dziecko dojdzie do wieku szkolnego, duży procent swego wolnego czasu spędza poza domem. Ponieważ ma więcej kontaktów z dziećmi w swoim wieku niż z dorosłymi, nic więc dziwnego, że jego towarzysze zabaw wywierają zarówno bardzo duży wpływ na jego zachowanie się, jak i na jego pojęcia moralne. Nawet u dzieci przedszkolnych zaobserwowano tak silny wpływ towarzyszy, że dziecko odstępuje od przepisów rodzicielskich, które zabraniają agresji. Wraz z rozwojem „poczucia przynależności do grupy” następowało uniezależnienie się od przepisów osób dorosłych i jednocześnie powiększanie się wpływu autorytetu grupy. Autorytet grupy opiera się na zasadach: 1) pochodzących od osób dorosłych, 2) wprowadzonych na podstawie doświadczeń z innymi dziećmi i 3) pochodzących od innych grup dziecięcych wynikających z krytyki tych grup. Jeżeli postawa grupy znacznie się różni od domowych zasad postępowania, dziecko przeżywa silny konflikt (Fitę, 1940).

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>