Często pojęcia moralne kolidują ze sobą

Niezgodność pomiędzy wiedzą moralną a moralnym zachowaniem się jest na ogół zależna od czynników emocjonalnych i motywacyjnych. Dziecko w gniewie, aby „skwitować się” z osobą, która je rozgniewała, może zrobić coś, o czym wie, że jest złe. Może ono uważać za wskazane, aby postąpić sprzecznie z tym, co uważa za słuszne. Może uważać się za zmuszone do odstąpienia od niektórych ze swoich teoretycznych pojęć o tym, co dobre i złe (Havighurst i Taba, 1949). Na przykład dziecko oszukuje, ponieważ rodzice zmuszają je do zdobycia lepszych stopni, niż ono jest zdolne osiągnąć. Motywem oszukiwania może być także pragnienie dorównania kolegom w nauce, aby nie pozostać w tyle za promowanymi do następnej klasy. Stopień oszukiwania może się różnić w zależności od sytuacji, w której dziecko się znajduje. Przekonano się, że dzieci bardziej oszukują wtedy, gdy w ich pracach pisemnych jest mniej błędów, niż gdy mają dużo błędów (Gross, 1946).

Często pojęcia moralne kolidują ze sobą. Na przykład prawdomówność może kolidować z lojalnością w stosunku do przyjaciół lub z ideałami grzeczności i sympatii. Dziecko – tak jak dorosły – może świadomie skłamać, aby zaoszczędzić drugiemu przykrości (V. Jones, 1954). Dziecko może zauważyć rozbieżność między słowami a czynami rodziców. Prowadzi to do pomieszania pojęć i do naśladowania niewłaściwego postępowania rodziców. Jeżeli takie postępowanie rodziców nie wywołuje przykrych konsekwencji, dziecko naśladując ich jest przekonane, że postępuje słusznie (Jersild, 1954). Ponadto pomieszanie pojęć u dzieci następuje czasami wtedy, gdy oderwane pojęcia muszą być zastosowane do zupełnie nowych nie znanych dziecku sytuacji. Dziecko wie, że kradzież komuś czegoś jest rzeczą złą, lecz czasami jest zdezorientowane, czy zabranie jakichś rzeczy z parku publicznego jest równie złym czynem (Stendler, 1949a). Niezgodności pomiędzy pojęciami a postępowaniem zdarzają się prawdopodobnie szczególnie wtedy, gdy pojęcia moralne rodziców różnią się od pojęć moralnych rówieśników dziecka (Colm, 1951). Chłopcy są na te rozbieżności bardziej podatni niż dziewczynki (Ausubel, 1951).

Jeżeli dziecko zorientuje się, że jego zachowanie jest niewłaściwe, czuje się prawdopodobnie winne i wstydzi się samego siebie. Jedne dzieci o postawie samolubnej czują się usprawiedliwione w swoim postępowaniu, nawet gdy wiedzą, że samolubstwo jest ganione. Inne dzieci, które ganią samolubstwo, w swym postępowaniu mają niewyraźne uczucie dezaprobaty, co czasami przejawia się w zawahaniu się przed działaniem (Ugurei-Semin, 1952). Im częściej dziecko zachowuje się w sposób sprzeczny ze znanymi mu zasadami dobra, tym bardziej prawdopodobnie pogłębia w sobie uczucie nieadekwatności lub próbuje usprawiedliwić swoje postępowanie przez zrzucanie winy na kogoś innego, uwalniając w ten sposób siebie od poczucia winy za swoje postępowanie.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>